De moeder de vrouw
Nijhoffs sonnet over een vrouw op een schip die psalmen zingt; past bij de uitvaart van een moeder.
Ik ging naar Bommel om de brug te zien. Ik zag de nieuwe brug. Twee overzijden die elkaar vroeger schenen te vermijden, worden weer buren. Een minuut of tien dat ik daar lag, in 't gras, mijn thee gedronken, mijn hoofd vol van het landschap wijd en zijd — laat mij daar midden uit de oneindigheid een stem vernemen dat mijn oren klonken.
Het was een vrouw. Het schip dat zij bevoer kwam langzaam stroomaf door de brug gevaren. Zij was alleen aan dek, zij stond bij 't roer,
en wat zij zong hoorde ik dat psalmen waren. O, dacht ik, o, dat daar mijn moeder voer. Prijs God, zong zij, Zijn hand zal u bewaren.
Martinus Nijhoff
Waar gaat dit gedicht over?
De dichter gaat naar Zaltbommel om de nieuwe brug over de Waal te zien. Hij ligt in het gras en drinkt thee. Dan hoort hij een stem. Een vrouw staat alleen aan het roer van een schip dat onder de brug door vaart. Ze zingt psalmen. Hij denkt: daar vaart mijn moeder. Het gedicht eindigt met haar lied: Prijs God, Zijn hand zal u bewaren.
De brug die twee oevers verbindt, is een mooi beeld voor wat het gedicht doet: het brengt een moeder die er niet meer is even dichtbij. Nijhoff droeg de bundel op aan de nagedachtenis van zijn moeder en zijn broer.
Een paar woorden: "Bommel" is Zaltbommel, "bevoer" betekent als schipper bevaren, "wijd en zijd" is overal om je heen en "dat mijn oren klonken" betekent zo helder dat het in je oren bleef naklinken.
Wanneer past dit gedicht?
Het past bij de uitvaart van een moeder of oma. Zeker als zij gelovig was of van zingen hield. Het past ook als de familie een band heeft met het rivierengebied. Het gedicht is vertrouwd en helder, ook voor mensen die weinig met poëzie hebben.
Voorlezen
Een kind of kleinkind leest het vaak voor. Lees de eerste regels gewoon, als een verhaal. Neem een korte pauze voor "Het was een vrouw". De laatste regel mag langzaam. Voorgelezen duurt het ongeveer een minuut.
Gedichten voor een uitvaart
- De tuinman en de doodEen kort verhalend gedicht over een tuinman die de dood wil ontvluchten; past bij een uitvaart.
- De zachte krachten zullen zeker winnenSonnet van Henriëtte Roland Holst over liefde die het uiteindelijk wint; hoopvol bij een uitvaart.
- Ego flosGezelles gebed van een bloem tot de zon, een beeld voor leven en sterven bij God; voor een uitvaart.
- Goede DoodEen ingetogen gedicht van Boutens dat de dood aanspreekt als een zachte, bekende stem; voor een uitvaart.
- Kinder-lijckVondels bekende gedicht bij de dood van zijn zoontje Constantijn; voor de uitvaart van een kind.
- Op de dood van SterreHuygens' sonnet bij de dood van zijn vrouw, die hij Sterre noemde; voor een uitvaart van een partner.