Naar de inhoud

Vader overleden

Gezelles gedicht over het telegram dat zijn broer, een vader van kinderen, gestorven was; voor de uitvaart van een vader of opa.

Bijgewerkt op

Past bij een uitvaart

In het kort

Duur, rustig voorgelezen
Ongeveer 2 minuten
Plek in de viering
  • Gedicht · Dankdienst voor het leven en AfscheidsbijeenkomstWie: familie, vrienden of voorlezer

Laat wie de viering leidt je keuze vooraf lezen: die heeft het laatste woord.

o Al te kwade boodschapper, die, bitsig als een horselbie; die, stekende als een degenstoot; die, snel gelijk den bliksemslag; die, stom en doof, noodzakelijk, te mijwaard op de snaren komt gevlogen van den teekendraad! Te gauwe, och armen, vindt ge mij en biedt gij, in uw bitsigheid, de boodschap, — en geen troost daartoe! — dat ‘vader overleden’ is! Ge'n zegt niet hoe hij, vroomgezind, zijn kruise en zijne ellenden droeg; ge'n zegt niet, echt en recht, hoe hij onwankelbaar geloovig en betrouwende in Gods goedheid was; ge'n zegt niet hoe, beneên den bast van buitenwaardsche onteederheid, hij teêrheid in zijn herte borg; ge'n zegt niet hoe, van 's morgens vroeg tot 's avonds, hij was werkzaam; hoe 't gevaar hij niet en minde, niet en vreesde, daar 't de plicht beval; ge'n zegt niet hoe nauwkeuriglijk hij omzag, daar te zorgen viel voor kinderlijke onschuldigheid; ge'n zegt niet hoe noch wat hij was vóór God en vóór de menschen: gij en steekt me... en gij en stoot me maar dóór 't herte, dat hij henen is, mijn broeder! Van geen zielenruste en rept gij! — Och, hoe herteloos doorslaat mij nu die bliksemslag en biedt hij me, in zijn bitsigheid, de boodschap, — en geen troost daartoe! — dat ‘vader overleden’ is! — Zijn ziele God genadig zij! o Al te kwade boodschapper!

Guido Gezelle

Gebruik in je boekje

Waar gaat dit gedicht over?

Rond nieuwjaar 1899 krijgt Gezelle een telegram met twee woorden: "vader overleden". Zo hoort hij dat zijn broer Romaan in Brugge is gestorven, de vader van een gezin. Gezelle is boos op die boodschapper. Het bericht komt snel en stekend, als een horzel of een bliksemslag, en zegt niets over wie zijn broer was. Daarom zegt de dichter het zelf. Romaan droeg zijn kruis vroom en vertrouwde op God. Hij was van buiten ruw maar van binnen teder. Hij werkte van 's morgens vroeg tot 's avonds laat en ging gevaar niet uit de weg als zijn plicht het vroeg. Voor zijn kinderen zorgde hij nauwkeurig. Het gedicht eindigt met een korte bede voor zijn ziel.

Een paar oude en Vlaamse woorden: "horselbie" is een horzel, "te mijwaard" is naar mij toe, de "snaren" en de "teekendraad" zijn de draden van de telegraaf, "och armen" betekent helaas, "ge'n zegt niet" is je zegt niet en "beneên den bast van buitenwaardsche onteederheid" betekent onder een ruwe buitenkant.

Wanneer past dit gedicht?

Het past bij de uitvaart van een vader of opa die hard werkte en weinig woorden gebruikte, maar wel zorgzaam was. Het past ook als het nieuws plotseling kwam, met een telefoontje of een kort bericht. Het gedicht is gelovig en het is ook bruikbaar voor een broer. Wil je iets stillers voor een vader, lees dan Wijding aan mijn vader van Karel van de Woestijne.

Voorlezen

Zes regels beginnen met "ge'n zegt niet". Laat die herhaling horen, met steeds een korte adem ervoor. Zo hoort iedereen het rijtje van wat hij was. De laatste twee regels mogen langzamer.

Over de dichter

Guido Gezelle (1830-1899) dateerde het gedicht "Kortrijk, 1/1/'99". Het verscheen dat jaar in het Brugse tijdschrift Biekorf, met een voetnoot over de dood van Romaan Gezelle. Die eerste druk nemen wij over. In "Laatste verzen" (1901) staat het met kleine verschillen, zoals "ach armen" in plaats van "och armen".

Past goed bij

Terug naar Gedichten voor een uitvaart en afscheid